Newsletter

chcesz otrzymywać wiadomości o nowościach? zostaw nam swój email!



 

Początki Rydzyny

Miasto Rydzyna powstało w pierwszych latach XV wieku, stosunkowo późno w porównaniu z pobliskim Poniecem i Święciechową, korzystniej położonych przy drogach handlowych z Poznania na Śląsk.

Bardzo silnie zabagnione i podlegające zalewom tereny nad Rowem Polskim leżały na południowo - zachodnich rubieżach ówczesnego powiatu kościańskiego, bezpośrednio przylegając do terytorium Śląska. Dolinę Rowu Polskiego okalały rozległe lasy. Warunki topograficzne dały nazwę wsi, a później miastu Rydzyna. Wyprowadzana jest przez etymologów od obfitości rydzów, ale bardziej prawdopodobne jest, że nazwa ta pochodzi od rdzawego osadu do dzisiaj pozastawianego na podmokłych rydzyńskich łąkach przez rudy darniowe. Pisano też, nazwa Rydzyna mogła pochodzić od formy dzierżawczej imienia Rydz, lecz żadne źródła nie potwierdzają istnienia takiej osoby.

Od wczesnego średniowiecza po obu stronach rzeki rozwijało się osadnictwo. Na niewielkiej przestrzeni pomiędzy Rydzyną a Tworzankami zachowały się trzy grodziska, najlepiej zachowane pochodzi z X w. W wyniku stabilizowania się sieci osadniczej w późniejszym okresie powstało na terenie dzisiejszej gminy Rydzyna kilka wiosek. Najstarsze z nich, Jabłonna, Kaczkowo i Rojęczyn leżały po stronie Śląska. W końcu XIV w. właścicielem Kaczkowa i Rojęczyna był Jan z Czerniny, członek możnego rodu wywodzącego się z Wierzbna koło Świdnicy, lecz posiadającego małopolskie korzenie. Mając liczne koneksje w Królestwie Polskim, uzyskał zgodę na zakup znacznego obszaru ziem przylegających do jego śląskiej dziedziny. W 1393 roku zakupił Dąbcze, w ciągu kilkunastu następnych lat został właścicielem: Rydzyny, Kłody, Pawłowic, Robczyska, Moraczewa oraz leżących na północ od Leszna Drzeczkowa, Piotrowic, Witosławia. Kupno Rydzyny miało miejsce, co najmniej w 1395 roku, wówczas to, bowiem powstała tam z jego fundacji kaplica. 
Zrazu nic nie wskazywało, że właśnie Rydzyna okaże się być ośrodkiem jego włości i stanie się miastem. Jeżeli prawdziwe są przypuszczenia, as leżała na terenie dzisiejszego "Przedmieścia", była niewielką "ulicówką" leżącą przy lokalnej drodze z Ponieca przez Tworzanki ku Święciechowie. W kościelnej administracji podlegała parafii w Dąbczu. W 1403 roku comes Jan występuje już z przydomkiem de Ridzino, a więc pan na Rydzynie. Czy była ona wówczas już miastem, źródła milczą. Zachowana notatka z 1407 roku wspomina burmistrza Marcina, wskazuje więc, że Rydzyna była już wtedy miastem. W 1409 roku pada wreszcie zupełnie już jednoznaczne określenie „miasto Rydzyna”.

„Wobec zaginięcia przywileju lokacyjnego nie znamy dokładnej daty założenia miasta, ale można ją z dużą dokładnością określić na podstawie przesłanek pośrednich. W związku z lokacją stały bowiem bez wątpienia dwa fakty: nabycie przez Jana sąsiedniego Dąbcza oraz powstanie pierwszej kaplicy w Rydzynie. Jan z Czerniny kupił Dąbcze w 1393 roku, natomiast kaplicę w Rydzynie zbudowano przed 1395 rokiem. Najprawdopodobniej zatem lokacji miasta dokonano ok. 1394 roku” (Prof. dr hab. Tomasz  Jurek, Jan z Czerniny. Człowiek, który stworzył Rydzynę, Rydzyniak nr 10/11, Rydzyna 2000).      

Prywatne miasto Jana Rydzyńskiego lokowano na "surowym korzeniu", na terenie uprzednio niezamieszkanym. Można przypuszczać, że wybór Rydzyny na główny ośrodek jego rozległych włości, a następnie lokacja miasta, wiązały się z jego obronnym położeniem pośród rozlewisk Rowu Polskiego oraz z faktem, że Rydzyna znajdowała się pośrodku jego śląsko - wielkopolskich posiadłości.
Zakładanie miast prywatnych miało podłoże ekonomiczne. Uprawiane przez mieszczan handel i rzemiosło, popierane uzyskiwanymi przywilejami, przynosiły właścicielowi znaczne dochody. W zamierzeniach Jana Rydzyńskiego jego miasto miało być znaczącym ośrodkiem wymiany handlowej ze Śląskiem. Świadczy o tym uzyskany przezeń w 1409 roku królewski przywilej na handel zbożem i bydłem. Rok później biskup poznański zezwolił na przeniesienie parafii z Dąbcza do Rydzyny. Właściciel miasta ufundował kościół parafialny, pośród mokradeł na wschód od rynku wzniósł warowny zamek. Jego konsekwentnie realizowane zamierzenia, by z Rydzyny uczynić znaczące miasto, przerwała śmierć w 1423 roku. Niestety, żaden z jego potomków nie dorównał rai ani majętnością, ani znaczeniem.

ZDZISŁAW MOLIŃSKI

Życzenia Świąteczne